محمد حسن خان اعتماد السلطنه
713
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
وزير وظايف و اوقاف . بعدا فرخ خان امين الملك بر اين جمع افزوده و وزير حضور شد و ميرزا محمد حسين دبير الملك وزير رسائل خاصه و عليقلى ميرزاى اعتضاد السلطنه وزير علوم . رياست هيئت وزراء با ميرزا جعفر خان مشير الدوله بود كه دستخط آن در تاريخ 6 صفر 1275 صادر شد . به صورت ظاهر وزراء هريك در كار خود استقلال داشتند و مىبايست در امور مهم دولت شور نمايند ، ولى در هرحال امضاى كل امور با شاه بود و بدون استيذان و اجازه از جانب شاه هيچ حكمى نفاذ نمىيافت . پس براى تغيير شيوهء حكومت تغيير شيوه و فكر و اخلاق شاه لازم بود كه متعسر بلكه محال مىنمود . وزراى كارآگاه هم به قول امين الدوله به آن صورت رأى مىدادند كه ميل شاه را دريافته بودند و اگر بعض ايشان به دولتخواهى و مآلانديشى حرفى مىگفت وقعى نمىيافت ( خاطرات سياسى ميرزا على خان امين الدوله ، ص 17 و 21 ) . وزارت تجارت ( ص 143 - ص 104 چاپ اول ) در 1277 تأسيس شد و اولين وزير آن محمود خان قراگزلوى ناصر الملك بود و كار آن بيشتر رسيدگى به دعاوى تجار . وزارت دربار اعظم ( ص 143 - ص 104 چاپ اول ) ابتدا در 1283 وزارتخانهاى به نام وزارت دربار تشكيل شد كه به عهدهء محمد ناصر خان ظهير الدوله بود ، آنگاه در 1292 به وزارت دربار اعظم تغيير نام يافت و ابتدا اين نام و مقام متعلق به محمد رحيم خان علاء الدوله و بعدا بر عهدهء آقا ابراهيم امين السلطان بود . وزارت فوائد عامه ( ص 143 - ص 104 چاپ اول ) اين وزارتخانه در سال 1289 به وسيلهء حاج ميرزا حسين خان سپهسالار تأسيس شد و به عهدهء حسنعلى خان امير نظام گروسى گذارده شد . كار آن از نامش پيداست . تا اوايل دولت پهلوى چنين وزارتخانهاى در ايران بود و بعدا به وزارت طرق و شوارع تبديل شد و بعد نيز به نام وزارت راه معروف گشت و بيشتر كار آن هم هميشه راه - سازى بوده است و هيچوقت به هيچجا نرسيده . خرج بسيار شده ولى راه خوب فنى بسيار كم است . براى شرح اين وزارتخانه در اواخر دورهء قاجاريه رجوع شود به شرح